گیلان مانند دیگر نقاط ايران در ادامه فرایند کوهزائی آلپی در دوران سوم به همراه البرز از آب خارج شده و شکل تثبیت شده خود را در اواخر دوران سوم یافته و در دوران چهارم تغييرات تکتونیکی و تغیییرات کلیماتیک و آب و هوائی و فرایندهای فرسایش مهمترین اثر را در تغییر شکل چهره خارجی زمین در این ناحیه داشته است .
از نظر زمین شناسی پهنه جلگه شمال البرز یعنی گیلان و مازندران تحت واحد زمین شناسی ساختمانی زون گرگان - رشت نامگذاری شده است .این زون که بخش اعظم آن به وسیله ی رسوبات عهد حاضر (رودخانه ائی ، دلتائی ، ساحلی ) پوشیده شده است و در قسمت شمال گسل معروف و بزرگ البرز قرار دارد که این گسل به صورت شرقی - غربی از گرگان تا لاهیجان گسترش داشته و مرز شرقی این گسل در گرگان و گنبد کاووس توسط لایه های ضخیم رس پوشیده شده است .
گسل بزرگ دیگری نیز به نام گسل آستارا که جهت شمالی - جنوبی داشته تا قفقاز کشیده شده است . در فرایندهای تکنوتیکی (خصوصاً فرورفتگی دریای خزر در شرق گسل ) این ناحیه اهمیت فراوانی دارد . به این خاطر بسیاری از متخصصان و زمین شناسان معتقد هستند که این زون ( پهنه گیلان و مازندران ) در امتداد این دو گسل در حال فرونشینی است و زمین لرزه های متعدد در این ناحیه را باعث خواهد شد .از شواهد این امر وجود تراسهای آبرفتی در کوهپایه های البرز ، پائین رفتن سطح اساس رودخانه ای دریای خزر و جابجائی رسوبات در دو طرف گسل خزر نسبت به هم میباشد . این ویژگيها نهایتاً مورفولوژی کنونی ناحیه گیلان را در منطقه تثبیت نموده است .
با توجه به این که کشور ما نیز در قسمت میانی کمربند کوهزائی آلپ - هيمالیا قرار دارد و حرکات این زون هنوز نیز ادامه دارد و نیز فرورفتگی کف خزر بر اثر حرکات تکتونیکی این ناحیه و به علاوه قرار گرفتن ایران در داخل دو خط تکتولیکی ، لرزه خیزی منطقه به اثبات رسیده که زمین لرزه های سالهای اخیر بیانگر این مدعاست . لذا لازم است در طراحی سازه ها مسایل ایمنی رعایت شده و تنها راه مقابله با رفتار دینامیکی زمین ایمن سازی سازه ها در مقابل این حرکات خطرناک میباشد تا خسارات جانبی و مالی به حداقل ممکن تقلیل داده شود ، موضوعی که بعد از زلزله ی رودبار در گیلان در دستور کار قرار گرفته و انصافاً از بسیاری استانها نیز دارای شرایطی بهتر است .